Dövizle Sözleşme Yapmak Yasaklandı mı ? (14.09.2018)

Dövizle Sözleşme Yapmak Yasaklandı mı ? (14.09.2018)

Modern Hukuk Akademisi

www.modernhukuk.com

14.09.2018

 

DÖVİZLE SÖZLEŞME YAPMAK YASAKLANDI MI ?

Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara, 85 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı İle Önemli Eklemeler Yapıldı.

13 Eylül 2018 tarih ve 30534 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile 32 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Karar'ın 4. maddesine aşağıdaki "g" bendi eklenmiştir, buna göre;

"g- Türkiye'de yerleşik kişilerin, Bakanlıkça belirlenen haller dışında, kendi aralarındaki menkul ve gayrimenkul alım satım, taşıt ve finansal kiralama dahil her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama, leasing ile iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülükleri döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamaz." 

32 sayılı Karara ayrıca Geçici 8. Madde eklenmiştir; 

"Geçici Madde 8 - Bu Kararın 4 üncü maddesinin (g) bendinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün içinde, söz konusu bentte belirtilen ve daha önce akdedilmiş yürürlükteki sözleşmelerdeki döviz cinsinden kararlaştırılmış bulunan bedeller, Bakanlıkça belirlenen haller dışında; Türk parası olarak taraflarca yeniden belirlenir." 

85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı’nın 3. maddesi, bu Kararın yayımı tarihinde yürürlüğe gireceğini, 4. maddesi ise bu Kararın hükümlerinin Hazine ve Maliye Bakanı tarafından yürütüleceğini belirtmektedir. 

85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı, 13 Eylül 2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiğinden Geçici 8. maddede belirtilen otuz günlük süre, 13 Eylül 2018 tarihinden itibaren işlemeye başlamıştır.

Karar ve uygulaması ile ilgili değerlendirmelerimizi soru ve cevap olarak aşağıda sunarız:

Soru 1: 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı kimlerle ilgilidir?

Cevap: Türkiye’de yerleşik gerçek ve tüzel kişiler.

85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararının 4. Maddesinde, bu kararın “Türkiye’de yerleşik kişilere” uygulanacağı belirtilmiştir.

Kararın “kişi” açısından uygulama alanını belirleyen “Türkiye’de yerleşik kişiler” tanımı çok önemlidir. “Türkiye’deki yerleşik kişiler”, 32 sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kararın “Tanımlar” başlıklı 2. Maddesinin (b) bendinde aşağıdaki şekilde tanımlanmıştır:

Türkiye'de yerleşik kişiler: Yurtdışında işçi, serbest meslek ve müstakil iş sahibi Türk vatandaşları dahil Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunan gerçek ve tüzel kişileri,  ifade eder denilmektedir.

Kişi tanımının gerçek ve tüzel kişileri kapsadığı belli olup Türkiye’de yerleşik olmanın temel kıstası “Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunmaktır.”

Özetle Türkiye’de kanuni yerleşim yeri (eski tanımıyla ikametgahı) bulunan tüm gerçek ve tüzel kişiler karar kapsamına girmektedir.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun “İkamet İzni” başlıklı 19. Maddesi “Türkiye’de, vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni almaları zorunludur” demektedir. Bu madde kapsamında ikamet izni alan yabancılar Türkiye’de yerleşik kişi sayılacağından Türk Lirası ile sözleşme düzenleme zorunluluğu kapsamındadır.

Ancak bu noktada, Türkiye’de yerleşik olan kişilerin kendi aralarında yapacağı sözleşmelerin bu Karar kapsamında olduğuna dikkat edilmelidir. Zira Kararda açıkça “kendi aralarındaki” ibaresi yer almıştır.

Bu nedenle Türkiye’de yerleşik olan gerçek ve tüzel kişilerle Türkiye’de yerleşik olmayan gerçek ve tüzel kişiler arasında yapılmış veya yapılacak sözleşmeler bu karar kapsamında değildir.

Soru 2: Bu karar hangi sözleşmelerde uygulanacaktır?

Cevap: 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı kararı ile belirlenen sözleşmelerde uygulanacaktır.

Kararda bu konuyla ilgili olarak geçen ifade şöyledir:

“…. menkul ve gayrimenkul alım satım, taşıt ve finansal kiralama dahil her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama, leasing ile iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde …”

Bu metindeki ifadeleri tek tek ele alarak karar kapsamındaki sözleşmeleri aşağıdaki şekilde listeleyebiliriz:

            * Menkul alım satım (sözleşmeleri)

            * Gayrimenkul alım satım (sözleşmeleri)

            * Taşıt kiralama (sözleşmeleri)

            * Finansal kiralama (sözleşmeleri)

                        Dahil her türlü ;

                                   * Menkul kiralama (sözleşmeleri)

                                   * Gayrimenkul kiralama (sözleşmeleri)

                                   * Leasing (sözleşmeleri)

                                               ile

                                   * İş (sözleşmeleri)

                                   * Hizmet (sözleşmeleri)

                                   * Eser (sözleşmeleri)

Kararda bahsi geçen bu sözleşmelerin Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında düzenlenmesi halinde döviz yasağı kapsamında olacağı unutulmamalıdır.

Soru 3: Bu Karar hangi sözleşmelere uygulanmayacaktır?

Cevap: Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenecek sözleşmelerde, Türkiye’de yerleşik olmayan kişi ile yapılan sözleşmelerde ve 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararında Belirtilmeyen Sözleşmelerde.

a- Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenecek hallerde:

Kararda "Bakanlıkça belirlenen haller dışında" denmek suretiyle, kararın uygulanmasında istisnai durumların söz konusu olabileceği belirtilmiştir. Hangi sözleşmelerin bu karar kapsamı dışına çıkarılacağı Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceğinden, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile ilgili yapılacak düzenleyici işlemleri yakından takip etmek gerekmektedir. Kapsam dışı hallerin, Kararda öngörülen 30 günlük süre de göz önünde bulundurularak, kısa bir zaman içerisinde Bakanlıkça açıklanacağı beklenmektedir. 

b- Türkiye’de yerleşik olmayan kişi ile yapılan sözleşmelerde:

Kararda bahsi geçen bu sözleşmelerin Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında düzenlenmesi halinde döviz yasağı kapsamında olacağı unutulmamalıdır.

Sözleşmenin tarafının yukarıda belirttiğimiz Türkiye’de yerleşik olmayan bir kişi olması halinde bu tip sözleşmeler karar kapsamı dışında olacaktır.

c- 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararında belirtilmeyen sözleşmelerde:

Yukarıda 2. soruya verdiğimiz cevap kapsamında Kararda belirtilmeyen sözleşmelere bu karar uygulanmayacaktır.

Soru 4: Bu karar ne zaman uygulanmaya başlayacaktır?

Cevap:  13 Eylül 2018

85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı’nın 3. Maddesi ile bu Kararın yayımı tarihinde, yani 13 Eylül 2018 tarihinde, yürürlüğe gireceği hükme bağlanmıştır.

Bu nedenle 13 Eylül 2018 tarihinden itibaren Karar kapsamındaki sözleşmelerde dövizle düzenleme yapılması yasaklanmıştır.

Soru 5: Bu karar 13 Eylül 2018 tarihinden önce yapılmış sözleşmeleri etkilemekte midir?

Cevap: Evet.

13 Eylük 2018 tarihinden önce yapılmış olup bu Karar kapsamına giren tüm sözleşmelerdeki düzenlemelerin Karara eklenen geçici 8. Madde uyarınca, 13 Eylül 2018 tarihinden itibaren Türk parası olarak değiştirilmesi gerekmektedir.

85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı, 13 Eylül 2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdiğinden Geçici 8. maddede belirtilen otuz günlük süre, 13 Eylül 2018 tarihinden itibaren işlemeye başlamıştır.

Soru 6: Taraflar hangi kuru esas alarak Türk parasını belirleyeceklerdir?

Cevap: Taraflar diledikleri kuru esas alabilirler.

Kararda dövizlerin hangi kur üzerinden Türk parasına dönüştürüleceğine ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır.

Kararda bu husus “….taraflarca yeniden belirlenir.” denilmek suretiyle tarafların ortak ve özgür iradelerine bırakılmıştır.

Soru 7: Taraflar kurda anlaşamazlarsa ne olacaktır?

Cevap: Taraflar Avukatlık Kanunu 35/A uzlaşmasına gidebilecekleri gibi, Arabulucuya veya Mahkemeye de başvurulabilirler.

Soru 8: Bu karara uymamanın cezası var mıdır?

Cevap: Evet.

85 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile eklemeler yapılan 32 sayılı Kararın dayanağı  20/02/1930 tarihli 1567 sayılı “Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun”dur.

1567 sayılı Kanunun cezalara ilişkin 3. maddesinde Cumhurbaşkanının bu Kanun hükümlerine göre yapmış bulunduğu genel ve düzenleyici işlemlerdeki yükümlülüklere aykırı hareket eden kişilerin idari para cezası ile cezalandırılacağı düzenlenmiştir.

Maddede ayrıca Kabahatin konusunu yabancı para oluşturması halinde, idarî para cezasının hesaplanmasında fiilin işlendiği tarih itibarıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının bu paraya ilişkin "döviz satış kuru" esas alınır. Hükmolunacak idarî para cezasına, suç tarihi ile tahsil tarihi arasındaki süreler için 6183 sayılı Kanuna göre tespit edilen gecikme zammı oranında, para cezası ile birlikte tahsil olunmak üzere, gecikme faizi uygulanır. Gecikme faizinin hesaplanmasında ay kesirleri nazara alınmaz. Yukarıdaki fıkralarda yazılı suçların tekerrürü halinde verilecek cezalar iki kat olarak hükmedilir. Bu madde hükmüne göre idarî para cezasına karar vermeye Cumhuriyet savcısı yetkilidir.” düzenlemeleri yer almıştır.

32 sayılı Türk Parasının Kıymetinin Korunması Hakkındaki Kararın 21. maddesinde de bazı denetim ve yaptırım düzenlemeleri yer almaktadır.

 

Modern Hukuk Akademisi

www.modernhukuk.com